X hits on this document

158 views

0 shares

0 downloads

0 comments

55 / 71

De Bonte Was, FEMINIST 2, Amsterdam 1977

prijs de warenvorm kunnen krijgen.’

Deze omslag van gebruikswaarde in ruilwaarde noemt Marx het ‘fetish-karakter van de waar’. Het Kapitaal, blz. 30: ‘De vorm van het hout bijvoorbeeld wordt veranderd als men er een tafel van maakt. Desalniettemin blijft de tafel hout, een gewoon, duidelijk waarneembaar ding. Maar zodra de tafel als waar optreedt, verandert het in een ding, dat zowel waarneembaar als bovennatuurlijk is. De tafel staat dan niet meer met de po-ten op de grond, maar staat tegenover alle andere waren op haar kop: in haar houten kop ontstaan grillen, die nog meer opzien baren dan het geval zou zijn wanneer de tafel zelf begon te dansen’.

Niet alleen zaken zijn in dit geheimzinnige proces betrokken: ook de arbeidskracht zelf is tot waar geworden. De vrije arbeider verkoopt zijn arbeidskracht immers aan de kapitalist, omdat hij zelf geen produktiemiddelen bezit waarmee hij zou kunnen werken. Die verkoop van arbeidskracht doet zich voor als iedere andere warenruil, als iedere koopovereenkomst. Gelijk oversteken: arbeidskracht voor een bepaalde waarde, tegen geld voor dezelfde waarde. Maar we hebben al gezien dat de kapitalist niet op deze voorwaarden zou kunnen werken: hij moet meer waarde krijgen, meerwaarde. Hier triomferen de ideeën van de kapitalisten dus over de werkelijkheid. De idee, de vorm van de arbeidsovereenkomst is de gelijkwaardige ruil, de werkelijkheid is uitbuiting.

Om die gelijkwaardige ruil mogelijk te maken wordt de gelijkheid van alle burgers geproklameerd; om het sluiten van uitbuitingsovereenkomsten mogelijk te maken wordt hun vrijheid tot grondslag van de samenleving verklaard. Gelijkheid, vrijheid en broederschap! riepen ze in de Franse Revolutie. Gelijkheid en vrijheid kunnen ze krijgen; broederschap met de arbeiders heeft het kapitalisme niet nodig als de burgerij eenmaal met hun hulp de overwinning op de aristokratie heeft bevochten; dus die wordt niet in maatschappelijke instellingen omgezet.

Gelijkheid voor ieder, vrijheid voor ieder; vrije eigendom en vrije arbeid, en de vrijheid voor iedereen om onder bruggen te slapen (die is trouwens ook al afgeschaft). Dat zijn de politieke ideeën op grond waarvan de samenleving georganiseerd is; dat zijn de grondslagen van de rechtsstaat. Daarachter verschuilt zich de werkelijkheid van het produktieproces; rijkdom van weinigen, armoede van velen; vrijheid voor weinigen, onderdrukking voor velen. Uit vrije wil ga je naar je werk (want je wilt geld hebben) en uit vrije wil word je daar uitgebuit.

Vrijheid en gelijkheid zijn dus in het kapitalisme twee dingen tegelijk: zij zijn de basis van de uitbuiting (anders zou de kapitalist niet in staat zijn arbeidskracht te kopen en in kapitaal om te zetten), en tegelijkertijd zijn ze versluiering van die uitbuiting. In marxistiese termen: zij zijn onderdeel van de produktieverhoudingen (de rechtsverhoudingen waarbinnen de produktie plaatsvindt, onder het kapitalisme: eigendom en kontrakt) en tegelijk van de ideologie (het samenstel van ideeën dat de werkelijkheid vorm geeft, op een manier die gunstig is voor de heersende klasse). Wezenlijk voor het denken van Marx is de eenheid van die twee kanten. De sprookjes ontstaan uit de werkelijkheid zelf, uit de verhoudingen waarbinnen de mensen leven. De ideologen van de heersende klasse hoeven die sprookjes alleen nog maar te verfijnen en uit te werken.

DE STAAT

Het kapitalistiese produktieproces berust dus op koop en verkoop van arbeidskracht en van waren: de arbeidskracht zo goedkoop mogelijk, de waren zo duur mogelijk, volgens de wetten van vraag en aanbod. In zoverre wordt het door een onzichtbare hand bestuurd: als de kapitalisten te goedkoop verkopen of te duur inkopen gaan ze gewoon failliet. De kapitalist is voortdurend bezig met niet failliet te gaan, om niet weggekonkurreerd te worden; maar op de algemene mechanismes heeft hij geen invloed. Als een konkurrent hogere lonen betaalt lopen de arbeiders weg; als een konkurrent lagere prijzen vraagt, blijft hij met zijn voorraden zitten. Hij kan geen

Document info
Document views158
Page views158
Page last viewedMon Dec 05 01:46:26 UTC 2016
Pages71
Paragraphs740
Words36593

Comments